Ảnh hưởng của những quan hệ chính trị - đạo đức của nho giáo trong xã hội việt nam hiện nay

-
THÁI VĨNH THẮNG, Ảnh hưởng của Nho giáo so với văn hóa điều khoản Việt Nam, tạp chí Khoa học pháp lý Việt Nam, 03(52)/2009, Trang 34-39

https://gioitre10x.com/module/xemchitietbaibao?oid=13c2d766-99f5-47b2-b0ac-443741fb11e9

Đăng ký để thiết lập miễn chi phí Đăng cam kết

1. Ảnh hưởng của Nho giáo so với văn hoá điều khoản truyền thống Việt Nam

Pháp luật truyền thống lâu đời của những nước châu Á như Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản, cộng hoà dân người chủ sở hữu dân Triều Tiên, nước hàn về cơ bạn dạng có số đông đặc diêm thông thường giống nhau. Đó là sự tác động của Khổng giáo và ý niệm chung về pháp luật nặng về pháp luật hình sự với hành chính, vơi về điều khoản dân sự. Đê trị nước, theo Khổng giáo cần có bốn yếu tố là: lễ, nhạc, hình, chính. Lễ để tiết chế lông dân, nhạc đê hoà thanh âm của dân, bao gồm trị nhằm định câu hỏi làm, hình pháp đê ngăn cấm điều xấu. Giữa những quan diêm căn cơ của Đạo không là khái niệm về sự việc hài hoà vào vũ trụ. Các cá thê về bạn dạng chắt là một bộ phận trong sự hài hoà kia nên luôn phải khiêm nhường, giữ vị trí của mình và tuân hành các nguyên tắc xử sự theo ý niệm đạo đức trong buôn bản hội. Những quy tắc này dựa trên những tập tiệm lâu đời, tuy phức hợp nhưng cân nặng đối, ngặt nghèo và cố gắng đôi tủy theo mối quan hệ giữa những cá thê.

Bạn đang xem: Ảnh hưởng của những quan hệ chính trị - đạo đức của nho giáo trong xã hội việt nam hiện nay

Theo Khổng tử , quan tòa cùng các luật đạo là rất nhiều công cụ quan trọng đê trừng phạt các loại tội phạm tuy thế không quan trọng đê kiểm soát và điều chỉnh quan hệ giữa những người trung thực. Nói bí quyết khác, cơ chế hình sự là cần thiết côn cách thức dân sự là không buộc phải thiết. Neu tất cả mọi bạn đều cư xử phủ hợp với các chuẩn chỉnh mực đạo đức thì sẽ không tồn tại xung đột. Tranh chấp giữa những cá thê buộc phải được xử lý bằng tuyến phố hòa giải cùng thoả thuận cân xứng với các nguyên tắc đạo đức cơ mà theo đó những bên liên quan sẽ cử các thành viên đáng tôn trọng trọng của gia đình, bọn họ tộc đứng ra làm bạn dàn xếp, giải quyết. Một điều còn đặc biệt hơn cả sự thắng lợi của bất kỳ bên nào trong kiện tụng là việc hòa hợp cần được được giữ lại gìn và chính vì như thế không bao gồm bên làm sao thắng, không tồn tại bên nào thua. Cá nhân nào từ bỏ chối gật đầu cách giải quyết thân thiện sẽ bị xem như là một fan xấu<1>.

Yếu tố đồ vật nhât đê trị nước theo quan điểm cua Khổng Giáo là lễ. bởi “dùng lễ hữu dụng hơn pháp luật, bao gồm thê chống cấm được câu hỏi chưa xây ra, côn dùng luật pháp thì chỉ nhằm trị cái việc đã gồm rồi, thế cho nên thánh nhân chỉ trọng lễ, chứ không trọng hình”<2> <3>. Chữ "Tễ” theo nghĩa hạn hẹp chỉ cần sử dụng đê chỉ phương pháp thờ thần đến được phúc tức là chỉ gồm nghĩa cúng tế, thuộc về nghi lễ mang tính chất chổ chính giữa linh, tôn giáo cơ mà thôi. Dẫu vậy chữ “lễ” sau đây được hiêu theo nghĩa rộng bao gồm “những qui củ mà phong tục với tập cửa hàng của nhân quần xóm hội vẫn thừa nhận”<4>. Rộng hơn thế nữa chữ lễ còn có nghĩa là “cái quyền bính của vua và cái tiết chế hành động của dân chúng”4. Lễ làm cho hành vi của con người dân có chừng mực. Khổng Tử đã từng nói: “Cung kính mà không có lễ thì phiền toái, cẩn trọng mà không có lễ thành thử khúm núm, dũng mà không có lễ thì loạn, trực mà không tồn tại lễ vì thế nóng nảy”5. Khổng giáo sử dụng lễ là cốt chế tạo ra thành khoảng không gian lễ nghĩa, khiến cho người ta có cái đạo đức tập quán đê có tác dụng điều lành, điều buộc phải mà vẫn thoải mái và tự nhiên không biết. Ví dụ, tại đoạn mồ mả thì có không khí bi ai, ở đoạn tông miếu thì gồm cái không gian tôn trọng, ai đã hít thở loại không khí ấy rồi thì auto theo cơ mà không biết. Khổng giáo sử dụng lễ có nghĩa là đê khiến thành dòng không khí đạo đức vậy6.

Theo Khổng Giáo, cách ăn uống mặc trong những lúc tang chế, tại phần triều đường, xuất xắc khi đi trận mạc đề nghị theo lễ, cũng là gồm ý đê tạo nên những cảm xúc cho xứng đạo nhân. Ví dụ: “Người khoác áo sô gai phòng gậy, ko đê ý tới sự vui, không hẳn là tai không nghe thấy mà vị y phục khiến như thế, người mặc binh phục mũ, miện, dáng vẻ điệu không nhờn, không phải là nguyên tính vốn nghiêm túc mà vày y phục khiến như thế; bạn đội mũ trụ, khoác áo giáp, vắt cây giáo, không có cái khí nhút nhát, chưa phải là thân thê vốn khỏe khoắn mà vì chưng y phục khiến như thế”7. Khổng Tử đang dạy rằng: “Đạo đức nhân nghĩa không tồn tại lễ ko thành, dạy dỗ sửa song phong tục không có lễ ko đủ, xử vấn đề phân tranh kiện tụng không có lễ không định, học làm cho quan, bái thầy, không có lễ không thân, xếp đặt thứ vị vào triều, thống trị quân lính, đi làm việc quan, thực hiện pháp lệnh không tồn tại lễ không thành kính. Bởi thế nên quân tử dung mạo bắt buộc cung, trong bụng nên kính, duy trì gìn pháp độ, thoái nhượng đê làm phân biệt lễ”<5>.

Mục đích của lễ côn là định ra tôn ti đơn côi tự trong gia đình, buôn bản hội và quốc gia. Lễ cũng côn có mục đích nữa là máu chế hành vi của con người. Khổng tử vẫn dạy: “Cái hay tình của hạng tín đồ trung nhân, hễ gồm thừa thì xa xỉ, không được thì sẻn, không chống cấm thì dâm đãng, không theo tiết độ thì không nên lầm, buông thả lông dục thì hỏng hỏng. Vì vậy ẩm thực phải hạn chế lượng, trang phục phải bao gồm tiết chế, cửa nhà phải gồm pháp độ, súc tụ phải gồm số thường, xe pháo và đồ dùng phải gồm ngữ có hạn là để lưu lại phòng cái nguồn loàn vậy”. Người giàu sang biết lễ thì không dâm tà, ko kiêu căng, người bần tiện biết lễ thì không nản chí, không có tác dụng bậy. Fan làm vua chúa biết lễ thì mới trị nước, yên dân. Lễ đối với việc trị nước tương tự như cái phẳng phiu với việc nặng, nhẹ, cái dây đối với vật thang, đồ cong, chiếc qui, cái củ so với vật tròn, đồ gia dụng vuông vậy”<6>.

Trong cuốn “Trung Quốc triết học tập sử” hồ nước Thích bỏ ra đã viết: “Trong cái nghĩa rộng lớn chữ “Lễ” tất cả hàm cái đặc thù pháp luật, cơ mà lễ thì thiên trọng về dòng quy củ tích cực, mà điều khoản thì thiên trọng về loại cấm chế tiêu cực. Lễ thì dạy người ta đề xuất làm điều gì, điều khoản thì cấm không cho làm những bài toán gì, hễ làm thì cần tội. Fan làm điều trái lễ thì chỉ bị fan quân tử dị nghị chê cười, chứ bạn làm trái luật pháp thì có hình pháp xét xử”10.

Yếu tố máy hai nhằm trị nước là nhạc. ở kề bên lễ, Khổng Giáo cần chú trọng cho nhạc. Nhạc với lông fan cảm hoá lẫn nhau: một là vì lông người xúc cảm ngoại cảnh mà thành thử tiếng nhạc; nhị là giờ đồng hồ nhạc cảm lòng fan rồi khiến lông người theo tiếng nhạc mà đổi thay đi. Như lúc ngoại cảnh đau khổ thì lòng tín đồ thương xót, trong lòng đã yêu đương xót thì thanh âm nghe tiêu sái; lúc ngoại cảnh tốt lành, tất là trong lông hào hứng thì thanh âm nghe hê hả, khi ngoại cảnh có điều ko lành, trong lòng tức giận thì thanh âm nghe thô thiên, dữ tợn, lúc ngoại cảnh tròng thấy uy nghiêm thì thanh âm nghe chính trực, nghiêm trang; lúc ngoại cảnh tạo cho sinh ra lông thương yêu thì thanh âm nghe dịu dàng êm ả hoà nhã<7>.

Xem thêm: Cách Làm Cà Na Chua Ngọt, Thơm Ngon Hấp Dẫn, Cực Đơn Giản, Cách Làm Cà Na Muối Ớt Ăn Không Ngán

Các tác dụng của nhạc cốt hoà thanh âm cho thanh trang đê di dưỡng tính tình. Cho nên vì vậy Khổng Tử nói: “xét cho cùng nhạc đê trị lòng người, thì mẫu lông giản dị, chính trực, từ ái, thành tín, tự nhiên phơi cút mà sinh ra. Thánh nhân biết nhạc bao gồm cái thế lực rất dũng mạnh về đường đạo đức vì thế mới chế nhạc đê dạy dỗ người”<8>. Nhạc cũng như lễ, có ảnh hưởng và có quan hệ mật thiết với bao gồm trị. Hễ chủ yếu trị hay thì nghe giờ đồng hồ nhạc hay, bao gồm trị dở thì nghe giờ đồng hồ nhạc dở. Thí dụ, âm thanh đời trị thì nghe im tĩnh, vui vẻ, âm nhạc đời loạn thì nghe oán giận tức tối, music lúc thoát nước thì nghe ai oán sầu thảm. Bởi thế nên Khổng Tử nói: “Thẩm nhạc dĩ trị chính”, tức là xét cho kỹ music đê biết chính trị xuất xắc dở<9>.

Theo Khổng Tử cần sử dụng nhạc tương tự như dùng lễ đề xuất giữ lấy đạo trung dung. Nhạc để khiến cho người ta đồng vui, đồng thương. Dẫu vậy vui tốt thương vẫn đề nghị lấy điều hoà làm cho chủ. Khổng Tử nhà trương: “Lạc nhi bất dâm, ai nhi bất thương” tức là vui mà không dâm, thương cơ mà không hại. Qua đó, Khổng Tử ý niệm nhạc là nhằm điều hoà tính tình, dẫu vui thế nào thì cũng không mất chiếc hoà. Lễ cùng nhạc bao gồm cái nhà đích phổ biến là sửa đối vai trung phong tính cho ngay chính, bồi dưỡng tình cảm làm sao cho thật hậu. Mặc dù nhiên, lễ với nhạc từng bên lại sở hữu cái chủ đích riêng, lễ cốt làm việc sự cung kính, đê giữ trơ tráo tự cho phân minh, nhạc cốt nghỉ ngơi sự điều hoà đê khiến cho tâm tính mang đến tao nhã. Nếu bao gồm lễ mà không có nhạc thì riêng biệt thái quá, bồ bất thông, tất cả nhạc mà không tồn tại lễ thì do vậy lưu đãng, khinh thường nhờn. Do đó dùng lễ và nhạc đê chế ước điều hoà nhau, nhạc làm cho hợp đồng, lễ tạo nên phân biệt. Thích hợp đồng thì tương thân nhau, minh bạch thì tương kính nhau.

Yếu tố thứ ba cần kể trong học thuyết Khổng tử là quan đỉểm cua ông về bao gồm trị. Theo ông, việc chính trị cốt nghỉ ngơi đạo nhân, rước nhân nhưng mà sửa đạo, lấy đạo nhưng sửa mình, tất cả sửa được mình mang đến ngay chính, thì những kẻ nhân từ tài bắt đầu theo cơ mà giúp mình, có tín đồ hiền tài góp mình thì câu hỏi trị siêu chóng tất cả công hiệu, không giống nào như đốt khu đất thì cây cối mọc lên chóng vậy<10>. Khổng tử đã có lần nói: “Nhân đạo chính vi đại” tức thị đạo fan thì bao gồm trị là lớn. Vì vậy Khổng tử muốn những người dân có tài, bao gồm đức, phải đem cái tài chiếc đức, dòng hay, chiếc giỏi của mình ra trị nước yên ổn dân. Về thiết yếu trị, Khổng tử quan niệm sự trị loàn trong làng hội bởi vì ở fan hành chính chứ chưa phải ở bao gồm thê. Bạn hành bao gồm mà có tài, có đức thì nước được trị, bạn hành chủ yếu không có tài có đức thì nước loạn. Dẫu thiết yếu thếcó hay cho đâu mà bạn hành chính không ra gì thì cũng té ra dở. Khổng tử viết: “Văn Vũ bỏ ra chính ba tại phương sách, kỳ nhân tồn, tắc kỳ chính cử, kỳ nhân vong, tắc kỳ chủ yếu tức” nghĩa là việc chính trị của vua Văn, vua Vũ bày ra sống trong sách. Neu những người như vua Văn, vua Vũ côn thì bao gồm trị ấy nên hay nếu những người ấy mất thì cái chính trị ấy hỏng hỏng”<11>. Như vậy, việc chính trị giỏi dở cốt ở bạn hành chính. Trường đoản cú đó, Nho giáo nhận định rằng người vậy quyền hành chính lúc nào thì cũng phải kính cẩn, lo sửa mình mang đến ngay bao gồm đê dùng tín đồ hiền mà thao tác làm việc nước, vấn đề dân.

Vì quan tiền điểmcủa Khổng tử cho vấn đề chính trị hay dở là vì ở người cầm quyền đề xuất ông đề cao đạo đức của người cầm quyền: “Kỳ thân chính, bất lệnh nhi hành, kỳ thân bất chính, tuy lệnh bất tòng: bản thân ngay chính thì ko sai khiến cho người ta cũng làm, mình không ngay chủ yếu thì tuy gồm sai khiến cũng không có ai theo”<12>. Một quốc gia thịnh trị theo ông là: “Quân quân, thần thần, phụ phụ, tử tử” nghĩa là: vua ra vua, tôi ra tôi, cha ra cha, bé ra con. Giữ độc thân tự cho bạn và danh phận mang lại chính tức là giữ dòng căn bản của bao gồm trị”<13>.

Trong bao gồm trị, không tính việc đề cao đạo đức của tín đồ cầm quyền, với quan diêm chủ yếu danh định phận, Khổng giáo côn tất cả tư tưởng “Tôn quân quyền”. Theo tứ tưởng này, “phàm tín đồ ta sẽ quần tụ với nhau thành buôn bản hội, thì vớ phải tất cả quyền tối cao đê giữ lại kỷ cương cho cả đoàn thê. Dòng quyền ấy call là quân quyền có nghĩa là quyền chủ tếcả một nước. Quân quyền yêu cầu đê một người giữ cho rõ mẫu mối thống nhất. Tín đồ giữ quân quyền gọi là đế xuất xắc là vương, ta thường gọi là vua. Vua phải lo câu hỏi trị nước, có nghĩa là lo sự sinh hoạt, sự dạy bảo và sự mở mang mang lại dân”<14>.

Về phương châm của vua cùng quan lại trong việc trị nước, è cổ Trọng Kim đã viết: “Trong một nước gồm vua thì phải bao gồm quan. Quan liêu là những người có tài, tất cả đức làm việc trong dân lựa chọn ra đê góp vua làm phần đa việc công dụng chung cho tất cả nước. Một nước trị tốt loạn là vì ở vua và quan xuất sắc hay dở. Vì thế, về đường chính trị, nho giáo lấy dòng nghĩa quân thần làm cho trọng, ở trong phòng thì con cháu phải hiếu thảo với cha mẹ, sinh hoạt trong nước thì thần dân bắt buộc trung với quân”<15>. Trung quân theo nghĩa thuôn là trung cùng với vua, tuy vậy theo nghĩa rộng là trung cùng với nước bởi hoàng đế tượng trưng mang lại quốc gia, vì vậy trung quân đồng nghĩa tương quan với yêu nước.

Nho giáo quan niệm rằng có tác dụng vua muốn thống trị nước được lâu dài hơn phải được mệnh trời. Dẫu vậy mệnh trời chỉ bao gồm khi vua có tác dụng điều thiện cùng mệnh trời chiều theo lông dân nên mong muốn được mệnh trời thì vua không được gia công trái lông dân. Kinh thư có câu rằng: “Duy mệnh bất vu thường, đạo thiện tắc đắc chỉ, bất thiện tắc thất bỏ ra hỷ” tức thị mệnh trời không độc nhất vô nhị định, thiện thì được, bất thiện thì mất. Ghê thư cũng dạy rằng mệnh trời lại chiều theo lông dân: “Thiên căng vu dân, dân chi sở dục, thiên vớ lòng chi” tức là trời yêu đương dân, dân muốn điều gì trời cũng theo<16>. Theo bốn tưởng này, bạn làm vua muốn giai cấp nước được lâu dài hơn thì phải lấy được lòng dân. “Dân đưa ra sở hiếu, hiếu chi; dân bỏ ra sở ố, ố chi. Thử đưa ra vị, dân đưa ra phụ mẫu” - cần yêu cái dân yêu, phải ghét mẫu dân ghét, thế mới gọi là cha mẹ của dân<17>.

Tóm lại, hệ tứ tưởng của Khổng giáo là hệ tứ tưởng tôn vinh vai trò của đạo đức và lễ nghĩa trong thống trị xã hội, đồng thời nhấn mạnh rằng tín đồ làm vua muốn ách thống trị xã hội dài lâu thì phải nhờ vào dân, lấy dân làm cho gốc là qui định cơ bạn dạng trong tư tưởng bao gồm trị và điều khoản của fan cai trị.